Hawala is binnen Arabische en bredere islamitische kringen een gekend en een informeel banksysteem waarbij grote sommen cash internationaal van eigenaar wisselen via tussenpersonen, zonder dat het geld fysiek de grens over moet. Dit gebeurt heel vaak zonder officiële controle. Het mechanisme bestaat al eeuwen in het Midden-Oosten, maar wordt sinds de massamigratie in onze contreien veelvuldig gebruikt door (illegale) migranten en net daardoor ook door criminele netwerken om zwart geld wit te wassen of zelfs moslimterrorisme te financieren. Dat blijkt uit een reportage van PANO (VRT).
Het principe is simpel. Iemand geeft in België contant geld aan een tussenpersoon, een zogeheten ‘hawaladar’, en spreekt een code af. Die hawaladar contacteert een tweede tussenpersoon in het bestemmingsland, waar de ontvanger met dezelfde code het bedrag kan ophalen. De ‘truc’ is dat de cash zelf niet reist: de tussenpersonen verrekenen onderling, en gebruiken geld dat ze elders ontvangen om nieuwe uitbetalingen te doen.
Het systeem wordt enorm veel gebruikt door (illegale) migranten om geld door te sluizen naar hun herkomstlanden, maar is ook een geliefkoosd systeem voor terroristen, fraudeurs en andere criminelen.
Allicht sijpelt meer dan twee miljard ‘informeel’ per jaar uit ons land
Net omdat alles buiten de klassieke bankkanalen loopt, is de omvang moeilijk te becijferen. Thomas Incalza, advocaat en professor aan KU Leuven en UHasselt, schat bij VRT dat in België jaarlijks “tussen 2,1 en 2,3 miljard euro” informeel naar het buitenland vertrekt, met een ongekend deel via hawala. Bovendien: wie in België gelddiensten aanbiedt, heeft in principe een vergunning nodig, terwijl dat bij ‘hawaladars in de praktijk meestal dus ontbreekt.
Voor gebruikers is de aantrekkingskracht vooral snelheid en bereik. Banken werken sinds 11 september 2001 met strengere controles om terrorismefinanciering te voorkomen, waardoor transacties naar ‘risicolanden’ stroef verlopen of zelfs onmogelijk zijn. “Via een bank kan het tot 6 maanden duren om geld naar Gaza te versturen, terwijl het via hawala erg snel gaat”, zegt Samir -een Palestijn die maandelijks geld naar zijn gezin stuurt vanuit dit land.
Die snelheid komt wel met een prijs. Samir stelt dat hij soms 40 tot 50 procent commissie betaalt, afhankelijk van hoe moeilijk een regio bereikbaar is. “Voor mij is hawala een vorm van uitbuiting”, zegt Samir bij VRT. Tegelijk is het voor veel illegalen een ‘redmiddel’, want zonder verblijfspapieren geraak je niet aan een bankrekening of klassieke geldtransferdiensten.
Terrorisme en drugsgeld witwassen
PANO kreeg daarnaast uitzonderlijk toegang tot een Belgisch gerechtelijk monsterdossier rond een groot hawala-netwerk. In 2024 werden daarbij 6 Palestijnen in Brussel veroordeeld voor hun rol in zo’n structuur. Het gaat om een onderzoek dat volgens federaal magistraat Vincent Guerra duizenden uren speur- en vertaalwerk vergde. “Ze leefden van uitkeringen, zonder luxe”, aldus Guerra. “Geen dure auto’s, geen dure horloges. Volledige discretie, dat was het motto”.
Wanneer dit systeem verder werd onderzocht door bovenvermelde zaak, legden speurders legden gaandeweg een enorm georganiseerd systeem bloot met lokale bureaus en vertegenwoordigers, honderden identiteitskaarten, stapels eurobiljetten en unieke codes voor hawalatransacties. Het ging/gaat om een professioneel verdienmodel, waarbij commissies tussen de 1 en 7 procent werden toegepast. En het informele karakter van hawala maakt het systeem aantrekkelijk voor criminele netwerken.
De Brusselse zaak ontstond oorspronkelijk vanuit een aantal transacties naar Syrië, naar kampen waar vrouwen van IS-strijders opgesloten zitten, maar het systeem het wordt nog vaker gebruikt om criminele gelden, zoals drugsgeld, wit te wassen. Hawala is is sinds 11 september 2001 verboden in Indië, Pakistan en tal van Amerikaanse staten.
